El cerrahisi sonrası fizik tedavi, cerrahi müdahale geçirmiş hastanın el fonksiyonlarını geri kazanması, eklem hareket açıklığını artırması ve günlük yaşam aktivitelerine dönmesini sağlayan sistematik bir rehabilitasyon sürecidir. Yapılan cerrahi müdahalenin türüne, hasarın derecesine ve hastanın bireysel faktörlerine göre kişiselleştirilmiş tedavi protokolleri uygulanır.
El Cerrahisi Sonrası Fizik Tedavi Nedir?
El cerrahisi sonrası fizik tedavi, cerrahi girişim sonrasında oluşan skar dokusunu yöneten, eklem sertliğini önleyen, kas kuvvetini artıran ve fonksiyonel bağımsızlığı hedefleyen terapötik yaklaşımların bütünüdür. Bu süreç, cerrahın protokolüyle sıkı koordinasyon içinde, sertifikalı el terapistleri tarafından yürütülür.
Fizik tedavi süreci, cerrahi sonrası iyileşme evrelerine paralel olarak planlanır. İlk evrede koruma (immobilizasyon), orta evrede kontrollü mobilizasyon, son evrede ise güçlendirme ve fonksiyonel aktivitelere geçiş yer alır. Her evrede uygulanan teknikler, doku iyileşme fizyolojisine uygun olarak dozlanır.
Erken mobilizasyon protokolleri, özellikle tendon onarımlarında skar adezyonlarını azaltabileceği yönünde kanıtlar bulunmaktadır (referans ekle). Ancak timing ve dozlama kritiktir; çok erken veya agresif mobilizasyon onarımı tehlikeye atarken, çok geç başlama sertlik riskini artırabilir.
Önemli Güvenlik Uyarısı
El cerrahisi sonrası aşağıdaki belirtilerde acil hekim değerlendirmesi gerekir:
- Cerrahi bölgede ani şişlik, kızarıklık veya ateş (enfeksiyon şüphesi)
- Parmak uçlarında renk değişikliği, soğukluk veya nabız kaybı (damar dolaşımında bozulma şüphesi)
- Şiddetli ve kontrol edilemeyen ağrı (kompartman sendromu riski)
- Onarım bölgesinde ani “çat” sesi veya belirgin güç kaybı (yeniden yırtılma şüphesi)
- Ateşle birlikte gelişen halsizlik, titreme veya diğer sistemik bulgular
Bu belirtilerden herhangi biri varsa fizik tedavi randevusunu beklemeden cerrahınızla iletişime geçin veya acil servise başvurun.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hekim değerlendirmesinin ve bireysel tedavi planının yerine geçmez.
Hangi El Cerrahileri Fizik Tedavi Gerektirir?
Tendon Onarımları
Fleksör ve ekstansör tendon onarımları, fizik tedavi gerektiren en sık cerrahi prosedürlerdir. Fleksör tendon onarımları (Zone II “no man’s land” dahil), erken kontrollü mobilizasyon protokolleriyle yönetilir. Kleinert, Duran veya modifiye protokoller, cerrahın tercihine göre uygulanır.
Ekstansör tendon onarımları, fleksör tendonlara kıyasla daha iyi vaskülarizasyona sahip olduğundan görece daha iyi iyileşme potansiyeline sahiptir, ancak yine de yapısal rehberli egzersiz programı gerektirir. Mallet parmak, boutonniere deformitesi gibi spesifik yaralanmalar özel splint protokolleri gerektirebilir.
Sinir Onarımları
Periferik sinir onarımları (median, ulnar, radial sinir), uzun rehabilitasyon süreci gerektirir. Reinnervasyonun yavaş seyri nedeniyle (yaklaşık 1 mm/gün, ancak yaş ve yaralanma tipine göre değişkenlik gösterir) (referans ekle), fizik tedavi süreci aylarca sürebilir. Duyusal reeğitim, motor yeniden öğrenme ve koruyucu stratejiler bu sürecin temelini oluşturur.
Kırık Sonrası Rehabilitasyon
El ve el bileği kırıkları (skafoid, metakarpal, falanks kırıkları), immobilizasyon sonrası sertlik ve kas güçsüzlüğü riski taşır. Kaynama onaylandıktan sonra, progresif eklem mobilizasyonu ve güçlendirme programına geçilir.
Replantasyon ve Revaskülarizasyon
Parmak replantasyonları veya ciddi vasküler yaralanma sonrası onarımlar, hassas ve uzun süreli rehabilitasyon gerektirir. Dolaşım bozukluğu riski nedeniyle ödem kontrolü ve koruyucu pozisyonlama kritik öneme sahiptir.
Eklem Artroplastileri ve Füzyonlar
Metakarpofalangeal (MCP) veya proksimal interfalangeal (PIP) eklem artroplastileri, postoperatif hareket açıklığını korumak için düzenli el terapisi gerektirir. Eklem füzyonlarında ise komşu eklemlerin hareketliliğini korumak ve kompansatuar paternleri yönetmek hedeflenir.
El Cerrahisi Sonrası Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Süreci
İmmobilizasyon Evresi (0-3. Hafta)
Cerrahi sonrası ilk evre, doku koruması ve primer iyileşmenin sağlanması amacıyla immobilizasyon veya korumalı pozisyonlama içerir. Cerrahın önerdiği splint veya atele uyum, başarılı iyileşme için kritik öneme sahiptir. Splint kullanımı, süre ve kaldırma zamanı konusunda cerrahınızın talimatlarını mutlaka takip edin.
Bu evrede ödem kontrolü esastır. Elevate pozisyon, retrograd masaj ve gerekirse intermittent pnömotik kompresyon uygulanabilir. Kontrol edilmeyen kronik ödem, skar dokusunun kalitesini ve sonraki eklem hareketliliğini olumsuz etkileyebilir.
Erken mobilizasyon protokolleri, cerrahi türüne göre cerrah tarafından onaylanmışsa uygulanır. Örneğin modifiye Duran protokolünde, pasif fleksiyon ve aktif ekstansiyon kombinasyonu kullanılır.
Kontrollü Mobilizasyon Evresi (3-6. Hafta)
Doku dayanıklılığı arttıkça, kontrollü aktif eklem hareketlerine geçilir. Başlangıçta aktif-assistive (yardımlı aktif), ardından tam aktif, sonunda ise hafif dirençli hareketler planlanır.
Eklem mobilizasyon teknikleri (grade I-II), sertlik gelişmeye başlamışsa, skar dokusunun olgunlaşmasıyla birlikte (grade III-IV) artırılabilir. Manual terapi teknikleri, sertifikalı el terapisti tarafından, klinik değerlendirmeye göre dozlanır.
Fonksiyonel aktivitelere erken entegrasyon, motor kontrol ve günlük yaşam bağımsızlığını destekleyebilir. Örneğin hafif objeler tutma, basit manipülatif görevler bu evrede dahil edilebilir.
Güçlendirme ve Fonksiyonel Evre (6. Hafta Sonrası)
Doku iyileşmesi tamamlandığında (genellikle 6-8. hafta), progresif dirençli egzersizlere geçilir. Başlangıçta izometrik, ardından izotonik ve fonksiyonel kuvvetlendirme programı uygulanır.
Kavrama (grip) ve tutma (pinch) kuvveti ölçümleri, ilerleme izlemi için objektif veriler sağlar. Normalde karşı elle karşılaştırma yapılır. Kuvvet restorasyonu hedefi, cerrahi türüne ve hasar derecesine göre değişir; ideal sonuç %80-90 aralığında olabilir, ancak bireysel faktörler sonucu etkiler (referans ekle).
İşe dönüş veya spora dönüş, spesifik aktivite taleplerini simüle eden fonksiyonel kapasiteyi değerlendirdikten sonra, cerrah ve el terapistinin onayıyla planlanır. Erken dönüş, onarım başarısızlığı riskini artırabilir. Risk içeren aktiviteler için cerrah onayı alınmalıdır.
Fizik Tedavi Teknikleri ve Egzersizler
Manuel Terapi ve Eklem Mobilizasyonu
Eklem mobilizasyon teknikleri, kapsüler sertlik ve intrinsik eklem limitasyonlarını azaltmak amacıyla uygulanır. Maitland veya Kaltenborn teknikleri, PIP ve DIP eklemlerinde sıklıkla kullanılır.
Yumuşak doku mobilizasyonu ve skar masajı, adhezyon oluşumunu minimize edebilir. Silikon jel kullanımı, skar dokusunun olgunlaşmasını destekleyebileceği yönünde bazı klinik çalışmalar bulunmaktadır, ancak kanıt düzeyi orta derecededir ve hekim önerisi doğrultusunda kullanılmalıdır.
Splint ve Ortez Yönetimi
Statik ve dinamik splintler, rehabilitasyonun farklı evrelerinde kullanılır. Statik splintler koruma ve istirahat sağlarken, dinamik splintler kontrollü gerilme kuvveti uygular.
Örneğin, ekstansör tendon onarımı sonrası drop parmak deformitesini önlemek için statik ekstansiyon splinti kullanılırken, PIP fleksiyon kontraktürü için dinamik fleksiyon splinti önerilebilir.
Terapötik Egzersizler
Pasif Eklem Hareket (PROM) Egzersizleri: Dış kuvvetle (terapist veya karşı el) eklemin hareket ettirilmesidir. Erken evrede, aktif kas kontraksiyonunun riskli olduğu durumlarda kullanılır.
Aktif-Assistive Eklem Hareket (AAROM) Egzersizleri: Hastanın kendi kas gücüyle başladığı, yardımla tamamlanan hareketlerdir. Kontrollü mobilizasyon evresinde yaygındır.
Aktif Eklem Hareket (AROM) Egzersizleri: Tamamen hastanın kendi kas gücüyle gerçekleştirdiği hareketlerdir. Place-and-hold egzersizleri (pozisyonu koruma) bu kategoridedir.
Tendon Kayma (Gliding) Egzersizleri: Fleksör ve ekstansör tendonların skar adezyonlarını önlemek için spesifik eklem pozisyonlarında yapılan egzersizlerdir. Hook, straight, full fist pozisyonları (fleksör kayma) ve IP ekstansiyon, MCP fleksiyon kombinasyonları (intrinsic-plus) kullanılır.
İzole Kas Egzersizleri: Intrinsic (interossei, lumbrikaller) ve extrinsic kasları hedef alan egzersizler. Intrinsic-plus ve intrinsic-minus pozisyonları, spesifik kas dengesizliklerini düzeltmek için kullanılır.
Fiziksel Ajanlar ve Modaliteler
Termal Ajanlar: Sıcak uygulama (parafin banyosu, fluidoterapi), eklem sertliği ve doku ekstensibilitesini geçici olarak artırabilir. Egzersiz öncesi kullanımı, eklem hareket açıklığını destekleyebilir.
Soğuk uygulama ise ödem ve enflamasyon kontrolü için, özellikle erken postoperatif evrede kullanılır. Kriyoterapi, ağrı modulasyonunda da rol oynayabilir.
Elektroterapi: TENS (transkütanöz elektriksel sinir stimülasyonu), ağrı yönetiminde yardımcı olabilir. Nöromusküler elektrik stimülasyonu (NMES), sinir yaralanması sonrası denervasyonu önlemek için tartışılmaktadır, ancak etkinliği konusunda kanıt sınırlıdır (referans ekle).
Duyusal Reeğitim
Sinir onarımı sonrası, duyusal fonksiyon restorasyonu için spesifik reeğitim programları uygulanır. Lokalizasyon, diskriminasyon (iki nokta, dokuma tanıma) ve koruyucu duyarlılık eğitimi bu sürecin parçalarıdır.
Desensitizasyon teknikleri, aşırı hassasiyeti veya allodyniyi azaltmak için farklı doku tekstürleriyle progresif maruz bırakmayı içerir.
Ne Zaman El Terapistine Başvurulmalı?
Cerrahi Sonrası Rutin Başvuru
El cerrahisi geçiren her hasta, cerrahın yönlendirmesiyle, genellikle postoperatif 7-14 gün içinde el terapistine başlamalıdır. İlk değerlendirme, cerrahi rapor ve protokol gözden geçirilmesini, ödem-skar-eklem hareketliliği ölçümünü ve ev programı eğitimini içerir.
Fonksiyon Kaybı veya Beklenen İyileşmenin Olmaması
Beklenen iyileşme seyrine uymayan hastalar (örneğin 4. haftada hâlâ ciddi ödem, 8. haftada minimal eklem hareketi), yeniden değerlendirme için hem el cerrahına hem de terapiste yönlendirilmelidir. Komplikasyon (enfeksiyon, onarım yetmezliği, kompleks bölgesel ağrı sendromu) olasılığı ekarte edilmelidir.
Ağrı Yönetimi Gerektiren Durumlar
Kontrol edilemeyen ağrı, özellikle hareketle orantısız ağrı veya allodyni varlığında, el terapisti ağrı modulasyon teknikleri (desensitizasyon, ayna terapisi, graded motor imagery) uygulayabilir. Ancak ciddi, açıklanamayan ağrı mutlaka hekime bildirilmelidir.
Sertlik ve Kontraktür Gelişimi
Postoperatif 6-8. haftadan sonra bile devam eden ciddi eklem sertliği veya kontraktür gelişimi, agresif mobilizasyon veya dinamik splint gerektirebilir. Bu durum, el terapisti ve cerrahın ortak yönetimini gerektirir.
İşe veya Spora Dönüş Öncesi
Mesleki veya sportif aktivitelere dönüş öncesi, fonksiyonel kapasite değerlendirmesi yapılmalıdır. El terapisti, spesifik aktivite taleplerini simüle eden testler uygular (örneğin işçi için ağır kavrama, müzisyen için hassas manipülasyon) ve güvenli dönüş zamanını belirler.
Ne Zaman ACİLE Gidilmeli? (Red Flag Belirtiler)
- Cerrahi bölgede ani şişlik, kızarıklık, ateş (enfeksiyon şüphesi)
- Parmak uçlarında renk değişikliği, soğukluk, nabız kaybı (vasküler kompromiz)
- Şiddetli, kontrol edilemeyen ağrı (kompartman sendromu riski)
- Onarım bölgesinde ani “çat” sesi veya güç kaybı (yeniden rüptür şüphesi)
- Ateşle birlikte sistemik bulgular (sepsis riski)
Ulus Fizyoterapi’de El Rehabilitasyonu
Ulus Fizyoterapi’de el cerrahisi sonrası rehabilitasyon, cerrahın önerdiği protokole uygun şekilde Fzt. Sefa Göben ve Fzt. Selin Atalay tarafından yürütülmektedir. İlk değerlendirme sonrasında kişiye özel rehabilitasyon planı hazırlanır ve iyileşme süreci koruma, kontrollü mobilizasyon, güçlendirme ve fonksiyonel dönüş evreleri boyunca takip edilir.
Tedavi sürecinde manuel terapi, terapötik egzersiz, splint yönetimi, ödem kontrolü ve fonksiyonel rehabilitasyon birlikte planlanır. Eklem hareket açıklığı, kavrama kuvveti, ödem ve fonksiyonel ilerleme objektif ölçümlerle düzenli olarak değerlendirilir.
Amacımız yalnızca dokunun iyileşmesini değil, hastanın günlük yaşamına, işine ve hobilerine güvenli şekilde dönebilmesini sağlamaktır. Gerekli görülen vakalarda osteopatik değerlendirme ve postür analizi ile bütüncül bir yaklaşım uygulanır.
El cerrahisi sonrası rehabilitasyon değerlendirmesi için randevu oluşturabilirsiniz.
Adres: Akat Mahallesi Cebeci Caddesi No:34, Beşiktaş / İstanbul
Çalışma Saatleri:
Pazartesi – Cuma 09:00–19:00
✅ Ücretsiz araç parkı
📍 Adres
Akat Mahallesi Cebeci Caddesi No:34
Beşiktaş / İstanbul 34335
📞 Telefon & WhatsApp
+90 538 040 36 09
Ortalama 1 dakikada dönüş
🕒 Çalışma Saatleri
Pazartesi – Cuma
09:00 – 19:00
Ücretsiz araç parkı
🚗 Yakın Bölgeler
Etiler • Levent • Bebek • Ulus • Akatlar
Ortalama 5–10 dakika araç mesafesi
El Cerrahisi Sonrası Fizik Tedavi Hakkında Sorular
El cerrahisi sonrası rehabilitasyonun başlangıç zamanı, egzersizler, splint kullanımı, ödem ve skar yönetimi hakkında sık sorulan sorular.
El cerrahisi sonrası fizik tedaviye ne zaman başlanır?
Fizik tedaviye başlama zamanı cerrahi türüne göre değişir. Genel olarak cerrahın yönlendirmesiyle postoperatif 7–14 gün içinde ilk değerlendirme yapılır. Fleksör tendon onarımlarında erken kontrollü mobilizasyon protokolleri (Kleinert ve Duran) ilk hafta içinde başlayabilirken, kırık tespiti sonrasında kaynama onaylanana kadar 4–6 hafta beklenmesi gerekebilir. Zamanlama kararı her zaman cerrah tarafından verilir. Erken dönemdeki ilk seans; değerlendirme, ödem kontrolü, splint takibi ve ev programı eğitimini içerebilir.
Tendon onarımı sonrası iyileşme süresi ne kadardır?
Tendon onarımı sonrası fonksiyonel iyileşme çoğunlukla 3–6 ay sürer. Cerrahi türü, yaralanma bölgesi, eşlik eden hasarlar ve kişinin iyileşme özellikleri bu süreyi etkiler. İlk 6 hafta genellikle koruma ve kontrollü mobilizasyon, 6–12. haftalar hareket kontrolü ve kademeli güçlendirme, 12. haftadan sonrası ise fonksiyonel aktivitelere dönüş dönemi olarak planlanabilir. Özellikle Zone II fleksör tendon onarımlarında süreç daha uzun olabilir.
El cerrahisi sonrası hangi egzersizler yapılmalıdır?
Egzersiz programı cerrahi türüne, onarılan dokuya ve iyileşme evresine göre belirlenir. Erken evrede pasif eklem hareketleri ve kontrollü tendon kaydırma egzersizleri; orta evrede aktif-yardımlı ve aktif hareketler; geç evrede ise izometrik ve progresif dirençli egzersizler uygulanabilir. Hook fist, straight fist ve full fist gibi tendon kaydırma pozisyonları uygun vakalarda skar yapışıklıklarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Egzersizler cerrahın protokolüne ve fizyoterapistin değerlendirmesine göre kişiselleştirilmelidir.
El cerrahisi sonrası splint ne kadar süre kullanılır?
Splint kullanım süresi yapılan cerrahiye göre değişir. Fleksör tendon onarımlarında çoğunlukla 4–6 hafta dorsal koruyucu splint kullanılabilir. Ekstansör tendon onarımlarında bu süre bölgeye ve protokole göre 6–8 haftaya ulaşabilir. Kırık sonrası immobilizasyon süresi ise kaynama durumuna göre yaklaşık 4–8 hafta arasında değişebilir. Splintin çıkarılma veya kullanım süresinin azaltılma kararı cerrahın protokolüne göre verilmelidir. Splint kendi kararıyla erken çıkarılmamalıdır.
El cerrahisi sonrası ağrı normal midir?
Cerrahi sonrası ilk haftalarda ödem, doku iyileşmesi ve skar oluşumuna bağlı belirli düzeyde ağrı görülebilir. İstirahat ve elevasyonla azalan, hafif ve kontrol edilebilir ağrı çoğu zaman iyileşme sürecinin bir parçasıdır. Ancak şiddetli, giderek artan, hareketle orantısız veya gece belirginleşen ağrı; parmaklarda renk ya da ısı değişikliği ve ani başlayan ağrı acil değerlendirme gerektirebilir. Egzersiz sırasında hissedilen ağrı, hafif ve tolere edilebilir düzeyi aşmamalıdır.
El cerrahisi sonrası ne zaman işe dönülebilir?
İşe dönüş süresi yapılan cerrahiye ve mesleğin fiziksel taleplerine göre değişir. Masa başı işlerde yaklaşık 2–4 hafta, hafif fiziksel işlerde 6–8 hafta, ağır el kullanımı gerektiren işlerde ise 12–16 hafta veya daha uzun bir süre gerekebilir. Güvenli dönüş kararı; kavrama kuvveti, eklem hareket açıklığı, ağrı, el becerisi ve işin gereklilikleri birlikte değerlendirilerek cerrah ve fizyoterapist tarafından verilmelidir.
Sinir onarımı sonrası his ne zaman geri gelir?
Sinir onarımı sonrası duyusal iyileşme yavaş ilerleyen bir süreçtir. Periferik sinir rejenerasyonu yaklaşık günde 1 mm hızında gerçekleşebilir; ancak yaş, yaralanmanın türü, onarım bölgesi ve sinir hasarının seviyesi bu hızı etkiler. Parmak ucuna kadar duyunun ulaşması onarım yerine bağlı olarak 3–12 ay veya daha uzun sürebilir. Duyu başlangıçta kaba ya da farklı hissedilebilir. Duyusal yeniden eğitim çalışmaları fonksiyonel duyunun gelişimini destekleyebilir, ancak her hastada tam duyu restorasyonu garanti edilemez.
El cerrahisi sonrası fizik tedavi kaç seans sürer?
Seans sayısı cerrahi türüne, komplikasyonlara, hareket kısıtlılığına ve kişinin iyileşme hızına göre değişir. Basit kırık rehabilitasyonlarında 8–12 seans yeterli olabilirken, tendon onarımlarında 16–24 seans veya daha uzun takip gerekebilir. Sinir onarımlarında rehabilitasyon birkaç ay sürebilir. Erken dönemde daha sık, ilerleyen dönemlerde ise daha seyrek kontroller planlanabilir. Ev egzersiz programına düzenli uyum rehabilitasyon sürecini destekler.
El cerrahisi sonrası ödem nasıl azaltılır?
Ödem kontrolünde elin kalp seviyesinin üzerinde tutulması, uygun aktif parmak hareketleri, cerrahın izin verdiği durumlarda hafif retrograd masaj ve gerekli vakalarda kompresyon uygulamaları kullanılabilir. Soğuk uygulama ilk günlerde ağrı ve ödem kontrolüne yardımcı olabilir; ancak dolaşım veya duyu problemi bulunan kişilerde dikkatli uygulanmalıdır. Giderek artan şişlik, kızarıklık, akıntı, ateş veya renk değişikliği enfeksiyon ya da dolaşım problemi açısından hekime bildirilmelidir.
El cerrahisi sonrası skar dokusu nasıl yönetilir?
Skar yönetimine yara tamamen kapandıktan ve cerrah tarafından uygun görüldükten sonra başlanır. Bu dönem çoğunlukla cerrahi sonrası 2–3. haftaya denk gelebilir. Skar masajı, silikon jel veya silikon tabaka, tendon kaydırma egzersizleri ve uygun vakalarda fiziksel ajanlar kullanılabilir. Amaç skarın hareketliliğini artırmak, hassasiyeti azaltmak ve alttaki tendon veya sinir dokularına yapışmasını sınırlamaktır. Uygulamanın zamanı, basıncı ve tekniği fizyoterapist tarafından belirlenmelidir.
Kaynaklar
- American Society for Surgery of the Hand — Hand Therapy Certification Commission (HTCC) Guidelines
- Journal of Hand Therapy — Evidence-based protocols for tendon repairs
- Strickland JW. Development of flexor tendon surgery: twenty-five years of progress. J Hand Surg Am. 2000
- Evans RB. Early active short arc motion for the repaired central slip. J Hand Surg Am. 1994
- ASHT Clinical Practice Guidelines — Post-operative rehabilitation of peripheral nerve repairs
Yazar Kutusu
Fzt. Sefa Göben
Omurga biyomekaniği, NKT (Nörokinetik Terapi) Level 1-2, Manuel terapi
Google Scholar | ORCID | Profil
Bu Makale Nasıl Hazırlandı?
- Kullanılan guideline: American Society for Surgery of the Hand (ASSH) ve Hand Therapy Certification Commission (HTCC) rehabilitasyon protokolleri
- Kullanılan PubMed kaynakları: Sistematik derlemeler (tendon onarımı protokolleri), kohort çalışmaları (fonksiyonel sonuç takipleri), klinik kılavuzlar
- Katkı veren uzman: Fzt. Sefa Göben — Manuel terapi sertifikasyonu, klinik el rehabilitasyonu deneyimi
- Klinik gözlem ile bilimsel kanıt ayrı tutuldu mu? Evet. Kanıt düzeyi düşük olan klinik uygulamalar (“klinik deneyimde gözlenebilir”, “yardımcı olabilir” gibi ifadelerle) güçlü kanıtlardan (“desteklenmektedir”, “önerilmektedir”) açıkça ayrıştırıldı.
- Sorumluluk uyarısı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı veya bireysel tedavi planının yerine geçmez. El cerrahisi sonrası rehabilitasyon, cerrahın protokolüne uygun olarak, sertifikalı el terapisti gözetiminde yürütülmelidir.
